Şanlıurfa’nın 11 Nisan 1920’de Fransız işgalinden kurtuluşu, yalnızca bir askeri çekilme süreci değil; Birinci Dünya Savaşı sonrası ortaya çıkan yeni güç dengeleri, merkezi otoritenin zayıflaması ve yerel direniş örgütlenmelerinin birleşimiyle şekillenen bir sürecin sonucu olarak değerlendiriliyor.
Sürecin arka planında Sykes-Picot Anlaşması ile bölgenin nüfuz alanlarına ayrılması ve ardından imzalanan Mondros Mütarekesi yer alıyor.
Bu iki gelişme, Osmanlı’nın bölgedeki askerî ve idari varlığını zayıflatarak sahada ciddi bir otorite boşluğu oluşturdu.
Mondros sonrası Osmanlı ordusunun terhis edilmesi ve bölgesel komuta yapılarının çözülmesiyle birlikte güvenlik dengesi ciddi biçimde sarsıldı. Bu boşluk, önce İngilizlerin ardından Fransızların bölgeye yönelmesine zemin hazırladı. İngiliz işgal yönetimi daha çok dolaylı bir kontrol mekanizması kurarken, Fransızlar daha doğrudan ve sert bir idari-askerî yapı tesis etti.
Bu süreçte yerel direnişin en kritik aşaması, sivil örgütlenmenin kurumsallaşması oldu. Şehir eşrafı ve ileri gelenlerin öncülüğünde oluşan yapı, zamanla Onikiler olarak bilinen heyet etrafında şekillendi.
Bu yapı, şehirdeki direnişin karar mekanizmasını oluşturdu; silah, lojistik ve halkın mobilizasyonu gibi kritik süreçleri koordine etti.
Onikiler, yalnızca bir komite olarak değil, şehirdeki farklı toplumsal kesimleri bir araya getiren bir koordinasyon merkezi işlevi gördü.
Eşraf, aşiret temsilcileri ve yerel ileri gelenlerden oluşan bu yapı, direnişin toplumsal tabanını güçlendirdi.
Bu örgütlenme sürecinde askerî kanadın yeniden yapılandırılması da belirleyici oldu. Nusret Bey öncülüğünde başlayan sivil hazırlıklar, daha sonra Ali Rıza Bey ve sahadaki diğer askerî unsurlarla birlikte daha sistemli bir direniş hattına dönüştü.
Sürecin ilerleyen aşamalarında Ali Saip Ursavaş bölgedeki askerî koordinasyonu güçlendirdi.
1919’dan itibaren Fransız işgalinin daha sert bir karakter kazanmasıyla birlikte şehirde gerilim arttı. Lojistik hatların zorlanması ve yerel direnişin baskıyı artırması, Fransız birliklerinin hareket alanını daralttı.
Kurtuluş Savaşı süreci içinde Urfa’daki direniş, yerel örgütlenme ile ulusal mücadelenin birleştiği bir hatta dönüştü.
Nisan 1920’ye gelindiğinde Fransız birlikleri şehir merkezinde sıkışmış, ikmal hatları zayıflamış ve kuşatma koşulları ağırlaşmıştı.
Bu durum geri çekilme kararını hızlandırdı. 10 Nisan’ı 11 Nisan’a bağlayan gece başlayan çekilme süreci, yapılan düzenlemeler ve sahadaki çatışmalar eşliğinde gerçekleşti.
11 Nisan 1920, Fransız birliklerinin şehirden tamamen çekilmesiyle sonuçlandı.
Bu tarih, Şanlıurfa’nın işgalden kurtuluşu olarak kayıtlara geçti ve şehirdeki direnişin askeri ve sivil boyutunun birlikte sonuç verdiği kritik bir dönüm noktası olarak tarihe geçti. (İLKHA)