Plan kapsamında, güçlü yapay zeka modellerini eğitmek için çok büyük veri işleme kapasitesine sahip "gigafabrika" adı verilen merkezlerin kurulması hedefleniyor. Ancak uzmanlar ve bazı siyasetçiler, Avrupa’da bu ölçekte bir hesaplama gücüne gerçek bir talep olup olmadığını sorguluyor.

Avrupa Parlamentosu üyesi Sergey Lagodinsky, Brüksel’de katıldığı bir etkinlikte planın ekonomik dayanağının belirsiz olduğunu belirterek "Kimse bu gigafabrikalar için net bir iş modeli açıklayamıyor." dedi.

Avrupa Komisyonu ise eleştirileri reddederek, kıtanın dışa bağımlılığını azaltmak için bu yatırımların gerekli olduğunu savunuyor. Komisyon sözcüsü Thomas Regnier "Bu sadece ham işlem gücü değil, egemen bir hesaplama kapasitesi meselesi." ifadelerini kullandı.

AB, daha önce 2024 yılında 16 ülkede toplam 19 yapay zeka odaklı süper bilgisayar kurulmasını içeren "AI Factories" planını duyurmuştu. Yeni aşamada ise dört ila beş dev tesisin kurulması ve her birinde yaklaşık 100 bin grafik işlemci (GPU) bulunması hedefleniyor. Bu tesislerin, OpenAI’nin Norveç’te planladığı dev veri merkezi gibi küresel projelerle rekabet etmesi amaçlanıyor.

Ancak eleştiriler sadece ekonomik değil, stratejik boyut da taşıyor. Brüksel merkezli düşünce kuruluşu Centre for European Policy Studies araştırmacısı Nicoleta Kyosovska, Avrupa’da bu kapasiteyi kullanabilecek yeterli sayıda büyük yapay zeka şirketi bulunmadığını ifade etti. Kyosovska "Avrupa’da bu ölçekte modele ihtiyaç duyan şirket sayısı çok sınırlı." dedi.

Kıtadaki önde gelen yapay zeka girişimlerinden Mistral AI ise AB’nin planını beklemeden kendi altyapı yatırımlarını hızlandırıyor. Şirket, İsveç’te veri merkezlerine 1,2 milyar euro yatırım yaparken, Paris yakınlarında yeni bir merkez için de yüz milyonlarca dolarlık finansman sağladı.

Bazı siyasetçiler ise AB’nin büyük dil modelleri yerine sanayiye doğrudan katkı sağlayacak alanlara odaklanması gerektiğini savunuyor. Avrupa Parlamentosu üyesi Eva Maydell "ABD ile yatırım yarışına giremeyiz. Avrupa’nın avantajı farklı alanlarda." değerlendirmesinde bulundu.

Öte yandan planın, ABD merkezli çip üreticisi Nvidia’ya bağımlılığı artırabileceği yönünde de uyarılar yapılıyor. Bazı milletvekilleri, veri merkezi altyapısının tek bir tedarikçiye bağımlı hale gelmesinin stratejik risk oluşturduğunu vurguladı.

Küresel ölçekte ise rekabetin çok daha yüksek bütçelerle yürütüldüğüne dikkat çekiliyor. OpenAI’in 500 milyar dolarlık altyapı planı ve Anthropic’in 50 milyar dolarlık yatırımı, AB’nin girişiminin ölçeğini tartışmalı hale getiriyor.

Uzmanlara göre, AB’nin yapay zeka alanında geri kalmamak için attığı bu adım kritik olsa da, planın başarısı talep, strateji ve küresel rekabet koşullarına bağlı olacak. (İLKHA)