Günümüzde televizyon, tablet ve telefon gibi dijital medya araçlarının çocuklar tarafından erken yaşta yoğun şekilde kullanılması, uzmanları endişelendiriyor. Çocuk Gelişimi Uzmanı Merve Ayaz, özellikle 0–6 yaş döneminde ekran maruziyetinin çocukların dil, iletişim, bilişsel ve sosyal gelişimi üzerinde ciddi olumsuz etkiler oluşturduğunu ifade etti.

“0–6 yaş dönemi gelişim açısından kritik”

Çocuk Gelişimi Uzmanı Merve Ayaz “Erken yaşta ekran maruziyeti, 0–6 yaş çocuklarımızda televizyon, tablet gibi dijital medya araçlarının aslında çok yoğun ve bilinçsiz kullanımı anlamına geliyor. Özellikle 0–6 yaş dönemi; dil becerileri, iletişim, bilişsel ve sosyal beceriler açısından çok aktif ve yoğun bir dönem olduğu için, bu yaş aralığı ekran maruziyetinin zararlarının en fazla görüldüğü dönem diyebiliriz.” dedi.

“Ekran tek taraflı bir iletişim sunuyor”

Dil ve konuşma gelişiminin karşılıklı iletişimle ilerlediğini belirten Ayaz, ekranın tek taraflı bir iletişim sunduğunu ifade ederek “Çocuk televizyona soru soramaz, o an merak ettiği bir konu hakkında cevap alamaz; sadece izler. Bu da çocuğun iletişim becerilerinin zayıflamasına, dil ve konuşma gecikmelerine, sosyal alanlarda kendini ifade edememesine ya da duygu ve düşüncelerini farklı yollarla ifade etmesine neden olur.” ifadelerini kullandı.

“0–2 yaşta ekrana kesinlikle hayır”

0–6 yaş döneminde ekran kullanımını genelde önermediklerini belirten Ayaz, özellikle 0–2 yaş döneminde ekran maruziyetinin sakıncalı olduğunu vurguladı. Ayaz, “Ekran, 0–2 yaşta çocuğun anlayabileceği ya da ona beceri kazandırabilecek bir içerik sunmuyor. Çocuk sadece pasif bir izleyici olarak ekranı izliyor ve bu durum göz yorgunluğuna, beyin yorgunluğuna neden oluyor.” dedi.

Konuşma gecikmesi ve kelime sayısında azalma

Ekran maruziyetine maruz kalan çocukların genellikle konuşmaya geç başladığını belirten Ayaz “Kelime sayılarında ciddi azlık görülüyor, iki kelimeli cümleler kurulamıyor ve karşılıklı iletişimde büyük zorluklar yaşanıyor. Aileler bize sıklıkla ‘eğitici içerik izletiyoruz’ diyor. Evet, eğitici içerikler iki yaştan sonra çok kısa sürelerle izletilebilir; ancak tek yönlü bir iletişim sunduğu için hiçbir zaman bire bir kurulan iletişimin yerini tutmaz. 0–2 yaş döneminde kesinlikle ekran verilmesini istemiyoruz. 2–6 yaş arasında ise ekran süresinin mutlaka sınırlandırılması gerekiyor. 2–4 yaş arasında en fazla yarım saat, 4–6 yaş arasında ise 45 dakika ile 1 saat arasında, mümkünse bölünerek ekran verilmesini öneriyoruz.” uyarısında bulundu

“Ekran bakıcı ya da susturucu olmamalı”

Ekran yerine kitap okumanın, karşılıklı iletişim kurmanın, çocuğu akran gruplarına yönlendirmenin ve bire bir konuşabileceği alanlar oluşturmanın önemine değinen Ayaz, şunları söyledi:

“Ekran yerine kitap okumak, karşılıklı iletişim kurmak, çocuğu akran gruplarına yönlendirmek ve bire bir konuşabileceği alanlar oluşturmak çok daha faydalıdır. Çocuklarla bol bol konuşulmalı, ne hissettiklerine dair düşünceleri sorulmalıdır. Özellikle küçük yaş gruplarında resimli kitaplar, kelime gelişimini keyifli bir şekilde destekler. Yüz yüze iletişim ve çocuklarla oyun oynamak, çocuk gelişimi açısından çok önemlidir.”

Yemek sırasında ekran obezite riskini artırıyor

Ekranın bakıcı ya da susturucu olarak kullanılmaması gerektiğine dikkat çeken Ayaz, yemek sırasında ekran verilmesinin de sakıncalı olduğunu belirtti. Ayaz “Yemek karşısında ekran kullanımı, çocuğun ileriki yaşamında ne kadar yediğinin farkına varamamasına ve yeme kontrolünü sağlayamamasına neden olabilir; bu durum obezite riskini artırır.” dedi.

Dil gecikmesinde uzman desteği çağrısı

Dil gecikmesi şüphesi olan çocuklarla ilgili de değerlendirmelerde bulunan Ayaz “Eğer çocuk 1 yaşına gelmiş ve hiç kelimesi yoksa, 2 yaşına gelmiş olmasına rağmen kelime sayısı hâlâ çok sınırlıysa ya da 2 yaştan sonra beklenen iki kelimeli cümleleri kuramıyorsa, mümkün olan en kısa sürede Sağlıklı Hayat Merkezi’ne başvurulmasını istiyoruz.” ifadelerini kullandı.

Ayaz, başvuruların MHRS üzerinden yapılabildiğini, ayrıca çocuk ve ergen psikiyatrisi aracılığıyla da değerlendirme yapılmasını önerdiklerini sözlerine ekledi. (İLKHA)