Gine-Bissau Devlet Başkanı Oumarou Sisoko Embalo, ülkede darbe yapıldığını ve kendisinin de ofisinde askerler tarafından alıkonulduğunu duyurdu.

Ordu ise ülkede kontrolün ele geçirildiğini ve sınırların kapatıldığını duyurdu.

Jeune Afrique'e göre, cumhurbaşkanı bizzat gazeteyi arayarak olayı bildirdi.

Sisoku Embalo, yerel saatle 13.00 civarında (TSİ 16.00) cumhurbaşkanlığı sarayındaki ofisinde tutuklandı.

Aynı zamanda Genelkurmay Başkanı Orgeneral Biage Na Ntana, Genelkurmay Başkan Yardımcısı Orgeneral Mamadou Touré ve İçişleri ve Kamu Düzeni Bakanı Botche Kande'nin alıkonulduğu bildirildi.

Sisok Embalo, kendisine karşı herhangi bir şiddet olayı yaşanmadığını belirterek, olayın cumhurbaşkanlığı seçim sonuçlarını iptal etme girişimi olduğunu söyledi.

Askerin eylemleri

Agence France-Presse'nin haberine göre, Gine-Bissau ordusu ülkenin kontrolünü ele geçirdiğini duyurdu.

Ordu, tüm seçim sürecini askıya aldıklarını ve ülke sınırlarını kapattıklarını duyurdu.

Ajans daha önce Gine-Bissau'daki cumhurbaşkanlığı sarayı yakınlarında silah sesleri duyulduğunu bildirmişti.

Bu arada Reuters, görgü tanıklarına dayanarak, Ulusal Seçim Komisyonu binası yakınlarında silah sesleri duyulduğunu bildirdi. Her iki bina da başkent Bissau'nun idari bölgesinde, yaklaşık 1 kilometre uzaklıkta bulunuyor.

Yerel saatle 13:25 (TSİ 16:25) civarında Cumhurbaşkanlığı Sarayı yakınlarında başlayan çatışmalar aralıksız ve yoğun bir şekilde devam ediyor.

Ordu, saraya giden ana yolu kapattı. Herhangi bir birlikle bağlantıları tespit edilmedi.

Geçmiş seçimler

Ülkenin seçim komisyonu, 23 Kasım'da yapılan cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerinin oylarını sayıyor. Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk resmi ön sonuçlarının komisyon tarafından 28 Kasım'da açıklanması planlanıyor. Ancak 25 Kasım'da bağımsız aday Fernando Dias da Costa zaferini ilan etti.

Seçime, yeniden seçilmek isteyen Sisoka Embalo da dahil olmak üzere 12 aday katıldı.

Ülke bilgileri

Gine-Bissau Cumhuriyeti (RGB), Batı Afrika'da Atlas Okyanusu kıyısında bir ülkedir. 36.100 kilometrekarelik bir alanı kaplar ve Gine ve Senegal ile komşudur. Eskiden Portekiz'in sömürgesi olan ülke, 24 Eylül 1973'te bağımsızlığını ilan etmiştir. Başkenti Bissau'dur. Resmi dili Portekizce'dir ve yaygın olarak konuşulan bir Creole varyantı vardır. Nüfusu 2,2 milyondur ve yaklaşık 30 ana etnik grup Fulani, Balanta ve Mandinka'dır. Halkın çoğu geleneksel ve yerel inanışlar ile İslam'ı takip eder. RGB, Afrika'nın en fakir ülkelerinden biridir; BM onu en az gelişmiş ülke olarak sınıflandırırken, Dünya Bsı düşük gelirli ülke olarak sınıflandırmıştır (2024'te yılda 960 dolar).

Darbeler

Bağımsızlık ilanından bu yana, Gine-Bissau'nun iç siyasi durumu yüksek düzeyde istikrarsızlıkla karakterize olmuştur. Ülke, 1980'den bu yana beş askeri darbe (26 Kasım 2025 olayları dahil), görevdeki cumhurbaşkanının suikastı ve üçü Oumarou Sisoku Embalo'nun ilk döneminde olmak üzere yaklaşık 20 askeri darbe girişimi yaşamıştır.

14 Kasım 1980'de ordu, bağımsız Gine-Bissau'nun ilk lideri olan ve 1974'ten beri iktidarda olan Cape Verde ve Gine-Bissau Bağımsızlık Partisi'nin (PAIGC) kurucularından biri olan Devlet Konseyi Başkanı Luis Cabral'ı devirdi. Darbenin nedenlerinden biri Gineliler ve Cape Verdeliler arasındaki iç çatışmaydı (darbeyi takip eden bölünmeden önce parti her iki ülkede de birleşmişti). Ülkedeki iktidar, General João Bernardo Vieira'nın (daha önce silahlı kuvvetler başkanı ve RSL'nin Başbakanı) başkanlığındaki Devrim Konseyi'ne geçti. Mayıs 1984'ten bu yana Devlet Konseyi en yüksek otorite haline geldi; Vieira 1984, 1989 ve 1994'te ülkenin cumhurbaşkanı seçildi.

7 Mayıs 1999'da, Cumhurbaşkanı João Bernardo Vieira, kendisine sadık güçlerle görevden aldığı Kara Kuvvetleri Komutanı General Ansumane Mané'nin destekçileri arasında 11 ay süren silahlı çatışmanın ardından devrildi. Ülkeden kaçtı. Eski Parlamento Başkanı Malam Bacai Sanha cumhurbaşkanlığını üstlendi ve 2000 yılında yapılan seçimlerin ardından muhalefetteki Sosyal Yenilenme Partisi (PSO) lideri Kumba Yalá cumhurbaşkanı oldu. Bu, 1974'ten beri ilk kez bir muhalif ismin iktidara gelmesiydi. Kumba Yalá siyasi muhaliflere karşı sert bir politika izledi, orduyu tasfiye etti ve çeşitli muhalif yayınları kapattı. 2002'de, parlamentoyla uzun süren bir çatışmanın ardından meclisi feshetti. 2003'te yapılması planlanan seçimler iki kez ertelendi.

Kumba Yalá, 14 Eylül 2003'te anayasal düzeni yeniden tesis etme niyetini açıklayan ordu tarafından devrildi. Uluslararası arabuluculukla, iş adamı Henrique Rosa iki yıllık bir geçiş dönemi için geçici cumhurbaşkanı olarak atandı. 2005 cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından, bağımsız aday olarak yarışan João Bernardo Vieira iktidara geri döndü.

2 Mart 2009'da João Bernardo Vieira, isyancı ordu birlikleri ile cumhurbaşkanlığı yanlısı güçler arasında çıkan silahlı çatışmada öldürüldü. Çatışma, Genelkurmay Başkanı Tagme Na Waye'nin öldürüldüğü bir terör saldırısıyla tetiklendi. Ordu yanlıları, ölümünden cumhurbaşkanını sorumlu tuttu. İktidar ele geçirilmedi. Ulusal Halk Meclisi (parlamento) Başkanı, geçici devlet başkanı olarak atandı ve iktidardaki PAIGC'nin adayı Malam Bacai Sanha, Eylül ayında yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazandı.

12 Nisan 2012'de, 9 Ocak'ta hastalıktan ölen Devlet Başkanı Malam Bacai Sanha'nın halefini seçmek için yapılan ikinci tur erken seçimlerden iki hafta önce bir askeri darbe daha gerçekleşti. Silahlı kuvvetler, başkan adaylarını (PAIGC'den Carlos Gomes Júnior ve PSO'dan eski Devlet Başkanı Kumba Yala) ve hükümet üyelerini tutukladı. Ordu, hükümetin silahlı kuvvetlerin reformunda Angola'dan yardım talebine yanıt verdi. Tüm devlet kurumları feshedildi, anayasa askıya alındı ​​ve geçici bir hükümet organı olan Ulusal Geçiş Konseyi kuruldu. Mayıs 2012'de, uluslararası toplumun baskısı altında, cunta iktidarı geçici Devlet Başkanı Manuel Serif Nyamaju liderliğindeki sivil bir geçiş hükümetine devretti. 2014 baharında yeni seçimler yapıldı ve PAIGC adayı José Mário Vaz kazandı. Ülkeyi 2020 yılına kadar yönetti ve Gine-Bissau'nun anayasal bir dönem boyunca görevde kalan ilk ve tek seçilmiş cumhurbaşkanı oldu.  (İLKHA)