Ramazan ayı, Müslümanlar için ibadet ve Kur’an’a yönelme zamanıdır. Bu dönemde mukabele geleneği çerçevesinde Kur’an-ı Kerim'i karşılıklı okumak, hem Peygamber Efendimiz’in sünnetini yaşatmak hem de kalplerin pasını temizlemek açısından büyük önem taşıyor.

Vaiz Karanfil, Ramazan ayında camilerde sürdürülen mukabele geleneğinin Peygamber Efendimiz ile Cebrail Aleyhisselam’ın Kur’an’ı karşılıklı okumasına dayandığını belirtti. Karanfil, Müslümanların Ramazan ayında dünya işlerini azaltıp Kur’an ile daha çok meşgul olması gerektiğini söyledi.

Mukabele ve rivayetin dayanağı

Mukabele dayanağının Hz. Aişe’den rivayet edilen bir olay olduğunu aktaran Karanfil, şöyle konuştu:

“Fatıma bint Muhammed, Peygamber Efendimiz’in yanına geldi. Yürüyüşü aynen babası gibi idi. Onun gibi yürüyordu. Peygamber Efendimiz onu sağ yanına oturttu ve kulağına eğilerek bir şey söyledi. Kulağına bir şey söyledikten sonra Hz. Fatıma ağlamaya başladı. Hz. Aişe Annemiz sordu: ‘Niçin ağlıyorsun?’ Hz. Fatıma bir şey söylemedi. Peygamber Efendimiz kızının ağladığını görünce tekrar kulağına eğildi ve bir şey daha söyledi. Bu sefer Hz. Fatıma gülmeye başladı. Hz. Aişe Annemiz şöyle dedi: ‘Bu kadar hızlı bir hüzünden sonra gelen böyle hızlı bir sevinci ilk defa görüyorum.’ Yine sordu: ‘Niçin ağladın?’ Hz. Fatıma şöyle dedi: ‘Ben asla Peygamber Efendimiz’in sırrını ifşa edecek değilim.’”

Peygamber Efendimiz’in Hz. Fatıma’ya söylediği söz

Karanfil, Peygamber Efendimiz vefat ettikten sonra Hz. Aişe’nin Hz. Fatıma’ya gelerek gerçeği sorduğunu aktardı:

“Hz. Fatıma şöyle cevap verdi: ‘İlk kulağıma eğildiğinde şöyle dedi: Cebrail her sene Ramazan ayında gelir, Kur’an’ı birbirimize arz ederdik. Yani mukabele şeklinde karşılıklı okurduk. Fakat her sene bunu bir defa yapardık. Bu sene iki defa yaptık. Bu, benim Refîk-i A‘lâ’ya gideceğime, yani vefat edeceğime bir işarettir. Benim ardından ailemden bana ilk kavuşacak olan da sensin ey Fatıma.’ Bunu duyunca ağladım. Benim ağladığımı görünce tekrar kulağıma eğildi ve şöyle dedi: ‘Ey Fatıma! Sen kıyamet gününde cennetteki bütün kadınların efendisi olacaksın.’ Bunu duyunca sevindim ve güldüm.”

Karanfil, “İşte mukabele geleneği buradan gelmektedir. Peygamber Efendimiz ile Cebrail Aleyhisselam’ın Kur’an’ı karşılıklı okumalarına mukabele denir.” dedi.

Hadislerde mukabele geleneği

Mukabele geleneğine işaret eden bir diğer rivayetin Abdullah ibn Abbas tarafından aktarıldığını belirten Karanfil, “Peygamber Efendimiz insanların en cömerti idi. Özellikle Ramazan ayında Cebrail Aleyhisselam ile karşılaştığında daha da cömert olurdu. Onun cömertliği esen rüzgârdan bile fazlaydı. Cebrail Aleyhisselam ile karşılaştıklarında Kur’an-ı Kerim’i birbirlerine karşılıklı okurlardı. Bu hadiste de mukabeleye işaret vardır.” dedi.

Osmanlı’dan günümüze mukabele

Karanfil, mukabele geleneğinin bugünkü şeklinin büyük ölçüde Osmanlı İmparatorluğu döneminde sistemli hale geldiğini ve o dönemde İslam dünyasında yaygın olarak okunduğunu aktardı. Bugün Türkiye ve Balkanlar’da mukabele geleneğinin devam ettiğini ifade eden Karanfil, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Biz de her sene Ramazan ayında mukabele okuyoruz. Muhammed ibn İdris eş-Şafii’nin her Ramazan ayında günde iki hatim yaptığı rivayet edilir. Gece gündüz Kur’an okurdu. Sahabe-i kiramdan gelen sünnet de budur: İnsan Ramazan’da mümkün olduğu kadar dünya işlerini azaltıp Kur’an ile meşgul olmalıdır. Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur: ‘Kalpler de demirin paslandığı gibi paslanır. Onun cilası Kur’an tilavetidir.’ Yani Kur’an okumaktır. İnşallah bu ayda kalplerimizin pasını Kur’an ile gidereceğiz. Camide oturup Kur’an ile meşgul olacağız. Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur: ‘Ümmetimin amelleri bana arz edildi. Bu ameller arasında Kur’an’ı öğrenip de sonradan unutan kimseden daha büyük bir günah görmedim.’ Bu sebeple eğer Kur’an-ı Kerim’i unutmuşsak, özellikle bu Ramazan ayında bu eksikliğimizi inşallah gidermeye çalışacağız.”(İLKHA)