Türkiye son aylarda dolandırıcılık dosyaları, çeteler, yasa dışı yapılanmalar ve organize suç iddialarıyla sık sık gündeme geliyor. Her yeni operasyonun ardından toplumda aynı soru yükseliyor:

“Bu insanlar bugün mü örgütlendi? Devlet bunları daha önce görmüyor muydu?”

Aslında bu sorunun cevabı, sadece “devlet gördü” ya da “devlet görmedi” kadar basit değil.

Çünkü organize suç dediğimiz yapıların en tehlikeli tarafı, kendilerini bir anda ortaya çıkarmamalarıdır. Önce birkaç kişi bir araya gelir. Sonra ticari ilişkiler kurulur, para akışları başlar, çevre genişler. Zaman içerisinde farklı alanlara nüfuz eden bir yapı oluşabilir.

Dışarıdan bakıldığında herkes normal bir hayat yaşıyor gibi görünebilir.

Bir şirket vardır.

Bir işletme vardır.

Bir sosyal çevre vardır.

Bir sosyal medya hesabı vardır.

Ancak bunların arkasındaki ilişkiler ağı, dışarıdan bakıldığında kolayca fark edilmeyebilir.

Asıl mesele sadece suçluyu yakalamak değil

Devletin görevi elbette suç işleyenleri yakalamak ve adalet önüne çıkarmaktır.

Fakat modern devlet açısından daha önemli olan, suçun büyümeden önce fark edilmesidir.

Bir dolandırıcılık ağı yıllarca büyüyorsa, yüzlerce insan mağdur olduktan sonra müdahale ediliyorsa burada sadece “suçlular çok profesyoneldi” demek yeterli değildir.

Denetim mekanizmalarının nerede aksadığını da konuşmamız gerekir.

Çünkü bir ülkede hukuk devleti güçlü olacaksa yalnızca operasyonların sayısına bakmamak gerekir. Önemli olan; suçun nasıl ortaya çıktığı, ne kadar sürede fark edildiği ve vatandaşın neden bu kadar uzun süre korunamadığıdır.

“Devlet bilmiyor mu?” sorusunun başka bir tarafı daha var

Devlet dediğimiz yapı tek bir kurumdan oluşmuyor.

Polis başka bir alana bakıyor, jandarma başka bir alana, mali denetim başka bir alana, savcılık başka bir sürece, bankacılık sistemi başka bir noktaya…

Bazen bir kurumun elindeki küçük bilgi, başka bir kurumun elindeki bilgiyle birleştiğinde anlam kazanabilir.

İşte burada kurumlar arası veri paylaşımı ve koordinasyon büyük önem taşıyor.

Bugün teknoloji sayesinde milyonlarca işlem, para hareketi ve iletişim dijital iz bırakıyor. Dolayısıyla devletin de bu teknolojiyi suçla mücadelede daha etkin kullanması gerekiyor.

Ama burada çok önemli bir denge var:

Suçla mücadele ederken masum vatandaşın mahremiyeti ve hukuki güvenceleri de korunmalı.

Çünkü güçlü devlet demek, herkesi takip eden devlet demek değildir.

Güçlü devlet; suçluyu tespit edebilen, masumu koruyabilen ve bunu hukuk içerisinde yapabilen devlettir.

Bir başka tehlike: Toplumun alışması

Bence en tehlikeli noktalardan biri de budur.

Her gün yeni bir dolandırıcılık haberi duyuyoruz.

Yeni bir çete operasyonu görüyoruz.

Yeni bir mağduriyet hikâyesi okuyoruz.

Bir süre sonra toplum bunlara alışmaya başlıyor.

“Zaten her yerde dolandırıcı var.”

“Kimseye güvenilmiyor.”

“Devlet nasıl olsa bulur.”

İşte bu normalleşme çok tehlikeli.

Çünkü suçun artması kadar, toplumun suça karşı duyarsızlaşması da ciddi bir problemdir.

Peki vatandaş ne yapmalı?

Devletten beklenen; daha güçlü denetim, daha hızlı soruşturma, kurumlar arası koordinasyon ve hukukun etkin şekilde işletilmesidir.

Vatandaşın görevi ise her gördüğü kişiyi suçlu ilan etmek değil; bilinçli olmak, kolay para vaatlerine inanmamak, şüpheli işlemleri bildirmek ve resmi kanallar dışında hiçbir bilgiye güvenmemektir.

Özellikle sosyal medya çağında insanların birkaç dakika içerisinde kandırılabildiğini unutmamalıyız.

Bir mesaj…

Bir telefon…

Bir sahte yatırım fırsatı…

Bir sahte internet sitesi…

Ve yılların birikimi birkaç dakika içerisinde yok olabiliyor.

Sonuç olarak…

Bugün sormamız gereken soru yalnızca:

“Devlet bunları neden görmedi?”

olmamalı.

Bunun yanında;

“Bu yapılar nasıl büyüdü?”

“Hangi denetim mekanizmaları çalışmadı?”

“Kurumlar arasında bilgi paylaşımı yeterli mi?”

“Mağduriyetler neden daha erken önlenemedi?”

ve

“Bir daha aynı olayların yaşanmaması için ne yapılacak?”

sorularını da sormalıyız.

Çünkü mesele yalnızca birkaç kişinin yakalanması değildir.

Mesele, suçun kök salabileceği ortamı ortadan kaldırmaktır.

Türkiye’nin ihtiyacı daha fazla korku değil; daha fazla şeffaflık, güçlü denetim, hızlı adalet ve hukukun üstünlüğüdür.

Devlet güçlü olmalıdır.

Ama devletin gücü sadece operasyon yapabilmesinden değil, vatandaşının güvenini sağlayabilmesinden gelir.

Ve vatandaşın devlete güveni de şu duyguyla güçlenir:

“Bir haksızlık olduğunda devlet bunu görür, gerekeni yapar ve hukuk herkese eşit uygulanır.”

İşte gerçek anlamda güçlü bir devlet anlayışı da burada başlar.